Osobowość w rozmiarze XXL

Osoby z nadmierną masą ciała, są postrzegane za leniwe, mniej kompetentne, mniej sprawne i są również mniej chętnie zatrudniane. W zależności od czynników wpływających na rozwój otyłości, można wnioskować o większej lub mniejszej tolerancji względem jej występowania.
Biologiczne predyspozycje chorobowe oraz leczenie, wzbudza w osobach z nadwagą i otyłością, poczucie usprawiedliwienia za swój wygląd. Redukcja wagi jest możliwa w niektórych stanach chorobowych i wymaga motywacji oraz konsekwencji w dążeniu do ustabilizowanej, zdrowej masy ciała.
Można wnioskować, że to czynniki społeczno-ekonomiczne, wpływają na postawy społeczeństwa względem osób z nadwagą i otyłością. Badania wykazują, że osoby o niższym wykształceniu oraz osoby nieaktywne zawodowo, częściej są narażone na ryzyko otyłości.

Predykatorami nadwagi i otyłością jest:
– zamieszkanie na obszarach wiejskich i tradycyjne zwyczaje żywieniowe (szybsze tempo wzrostu średniej masy ciała),
– zamieszkanie w mieście związane z ryzykiem spożywania pożywienia typu fast-food i przekąsek, oraz nieuregulowane tempo życia,
– stan cywilny, środowisko rodzinne, otoczenie najbliższych osób (osoby w małżeństwie częściej zmagają się z nadwagą i otyłością, niż osoby stanu wolnego).

Nieskuteczność diet wyczytanych w czasopismach (jednoskładnikowe, rygorystyczne, rozdzielne czy głodówki), nieuregulowany stosunek do samego siebie, stawianie sobie nierealistycznych i restrykcyjnych celów oraz skłonności do perfekcjonizmu, skutkują niekontrolowanym przyrostem masy i pogłębienia się kompleksów na punkcie wyglądu. Ciągłe zmaganie się ze zbędnymi kilogramami, wyrzuty sumienia po spożyciu najmniejszych posiłków i jeszcze większe po napadach niepohamowanego apetytu, powodują, że osoby w rozmiarze XXL ciągle czują się kontrolowane zewnętrznie i wewnętrznie. Aby wybrnąć z błędnego koła, muszą zacząć działać. Pomocna w leczeniu terapia behawioralna zakłada, że obecny stan zdrowia pacjenta jest wynikiem jego utrwalonych i destrukcyjnych zachowań z przeszłości. Odpowiednia konsultacja lekarska i sposób prowadzenia diety, może zmienić postrzeganie osoby otyłej z osobowości XXL na osobowość L, M lub S.

Przejawem zaburzonego procesu kontroli u osób z nadwagą i otyłością jest charakterystyczny styl zachowania:
– punktowy styl jedzenia (posiadanie preferowanych grup pożywienia i reguły ich spożywania),
– przedziałowy styl jedzenia (brak zaplanowanych posiłków, chaotyczność, potrawy tej samej grupy przygotowywane za każdym razem w inny sposób).

Styl jedzenia przekłada się na sposób prowadzenia diety i możliwości dostosowywania się do wcześniej przyjętych ustaleń. Dodatkowy aspekt dostępności pożywienia i łatwości przygotowania, sprzyja zaburzeniom metabolicznym. Zazwyczaj spożywa się duże ilości posiłków przygotowywanych przez inne osoby, niż tych szykowanych samodzielnie. W związku z tym, gotową receptą na utratę zbędnych kilogramów, jest rozpoczęcie przygotowywania posiłków samemu, gdyż wydłużony czas ich powstawania, zapach i estetyczność, przy której należy się skupić dla końcowego efektu, sprzyja mniejszym porcjom spożywanych potraw.

Zaburzenia psychologiczne takie, jak niska samoocena, niezadowolenie z własnego ciała, mogą przełożyć się na powstanie patologii w zachowaniach żywieniowych takich, jak: anoreksja, bulimia i kompulsywne objadanie się. Wgląd w siebie i swoje uczucia, jest często główną barierą w osiągnięciu sukcesu w diecie. Trudność w identyfikacji stanów emocjonalnych czy odczuwania głodu i sytości, może być przyczyną zmniejszonej świadomości interoreceptywnej czyli umiejętności rozpoznawania emocji. Mylnie odbierane bodźce emocjonalne, odbierane jako napięcie fizjologiczne. Dlatego psychodietetyka jako substytut dietetyki wspomaga osoby borykające się z błędnym kołem nadwagi i otyłości, jak również anoreksji, bulimii i Zespołu BED. Pojęcie świadomości interoreceptywnej, wiąże się z innym określeniem nawiązującym do zaburzenia emocjonalnego, zwanego aleksytymią.

Nieuświadomione emocje wyrażają się brakiem odczuć poznawczych lub ich błędnego postrzegania. Aleksytymię można określić jako swego rodzaju analfabetyzm emocjonalny. „Syndrom może być skutkiem wychowania w zimnym lub nadopiekuńczym domu. Zimne wychowanie lansuje kult racjonalności, premiuje ukrywanie uczuć i ich lekceważenie”.
Nieumiejętność w radzeniu sobie z emocjami, przekładanymi na jedzenie, jest doskonałym przykładem zrzucania odpowiedzialności za nadmierne spożywanie pokarmów z jednoczesnym maskowaniem uczuć. Nie sprzyjają temu efektowi potrawy należące do grupy „comford food”, które w terminologii odwołują się do żywności tradycyjnej, wywołującej uczucia nostalgiczne, poprawiającej humor, kojarzonej z czymś miłym, znanym, bezpiecznym. Mechanizm unikania konfrontacji z własnymi uczuciami, dotyczy pozostałych zaburzeń żywieniowych: jadłowstrętu, bulimii i kompulsywnego objadania się.

Znaczącą rolę u osób mających problem z nadmierną masą ciała i jednoczesnym zaburzeniem wyrażania emocji, jest rodzaj lęku wywołujący epizody przejadania się oraz poprawne rozładowanie emocjonalne. Wykazano, iż w zależności od rodzaju lęku, osoby odczuwają specyficzny rodzaj stresu, doprowadzający do nadmiernego spożywania posiłku jako obrona. Przykładem jest lęk przed oceną, przed naruszeniem ego, lęk przed występami publicznymi. Natomiast osoby, które nie potrafią uzewnętrzniać poprawnie złości i niezadowolenia, tłumiąc negatywne odczucia w sobie, w sytuacji stresowej przejadają się częściej niż osoby, które rozładowują emocje na zewnątrz (np. poprzez rozmowę, krzyk, inną ekspresję emocji).

Osoby odczuwające braki w samorealizacji odczuwają frustrację, gdy nie czują się odpowiednio kompetentne w jakiejś dziedzinie życia. Sposób na jej zaspokojenie odnajdują w kuchni – gdzie poprzez gotowanie dla innych, zaczynają się czuć dobre „w czymś”, a pochwały za dobrze przygotowany posiłek wzbudza w nich poczucie realizacji. Niestety konsekwencją bywa przyrost masy ciała i pogłębienie się stanu przygnębienia. U osób borykających się z zaburzeniem braku apetytu i zmuszania się do nie spożywania posiłków – bywa podobnie. Niedoścignione wzorce powodują dyskomfort, uzewnętrzniający się brakiem posiłku jako kary (lub nagrody), bądź zajadaniem stresu i w tego następstwie – wymioty.

Niska samoocena osób z problemami odżywiania, wynika z braku możliwości doścignięcia ideałom kobiecego i męskiego piękna. Pogłębia się poczucie niedoskonałości i zwrotnie wpływa to na samopoczucie osoby otyłej, czy chorej na bulimie. Psychologowie określają ten stan mianem poczucia własnej skuteczności, gdy nieakceptowany wygląd zewnętrzy prowadzi do przyrostu masy ciała i zgubnie narzuconych restrykcji np. w postaci prowokowanych wymiotów.

Autor: Agnieszka Reptowska

Wpływ emocji na zachowania żywieniowe osób dorosłych

– The influence of emotions on the nutritional behavior of adults

http://www.szpitaljp2.krakow.pl/fileadmin/media/marketing/PSYCHOLOGICZNE%20PRZYCZYNY%20OTY%C5%81O%C5%9ACI.pdf (pobrano: 04.03.2017r.)
A. Juruć, P. Bogdański, Osobowość w rozmiarze XXL. Psychologiczne czynniki ryzyka otyłości, w: Via Medica Wybrane Problemy Kliniczne, 2011, nr 1, s. 34-41
A. Juruć, B. Wierusz-Wysocka, P. Bogdański, Psychologiczne aspekty jedzenia i nadmiernej masy ciała, Farmacja Współczesna, Poznań 2011, nr 4, s. 119-126
http://dietetycy.org.pl/psychologiczne-przyczyny-nadmiernej-masy-ciala/ (pobrano: 04.01.2017r.)
A. Koszowska, A. Dittfeld, B, Zubelewicz-Szkodzińska, Psychologiczny aspekt odżywiania oraz wpływ wybranych substancji na zachowania i procesy myślowe, Hygeia Public Health, Knurów 2013, 48(3), s.279-284
http://www.poradnikzdrowie.pl/psychologia/emocje/aleksytymia-to-analfabetyzm-emocjonalny-czyli-brak-slow-dla-emocji_38443.html (pobrano: 06.01.2017r.)
https://dietmap.pl/pl/wiedza/artykuly/comfort-food-czyli-recepta-na-smutek (pobrano: 06.01.2017r.)
A. Kokoszka, Zaburzenia nerwicowe – postępowanie w praktykę ogólnolekarskiej, Medycyna Praktyczna, Kraków, 1998, s. 38
Z. Juczyński, Poczucie własnej skuteczności – teoria i pomiar, Acta Universitatis Lodziensis Folia Psychologica 4, 2000, s. 11-12

About the author: Agnieszka Reptowska

Leave a Reply

Your email address will not be published.

one × 4 =