Socjologiczny aspekt nieprawidłowych zachowań żywieniowych

Socjologiczny odbiór wpływa znacząco na t.zw. pierwsze wrażenie. Aronson Elliot nazwał to zjawisko „Podstawowym błędem atrybucji”, związanym również z „Efektem aureoli”. Polega na przypisywaniu pozytywnych lub negatywnych cech osobie na podstawie jej wyglądu lub zaobserwowanego zachowania. Źródło przypisywanych cech, roztacza blask wokół osoby niczym aureola i powoduje, że przenosi się ono na naszą opinię o tej osobie w różnych dziedzinach. Upatrując źródeł dyskryminacji, można zaobserwować zależność myślenia ukróconego o osobie otyłej lub z nadwagą, że jest np. mniej mądra, leniwa czy niemiła.

Zbadano, że wysoki poziom irytacji, który osiągają osoby otyłe prowadzi do poczucia winy za własny wygląd i niewspółmierność reakcji emocjonalnych na bodźce prowokacyjne. Wiąże się to ze sposobem radzenia sobie ze stresem. Ma to również znaczący wpływ na sferę seksualną osób zmagających się z otyłością. Ogólne niezadowolenie z własnej sylwetki i braku zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, może być czynnikiem warunkującym odbiór osób otyłych przez otoczenie. Agresja i pretensja, nie wpływają pozytywnie na wizerunek zewnętrzny.

Negatywne nastawienie społeczeństwa do osób z nadmierną masą ciała, potęguje przekonanie, że to oni sami są winni za swój stan zdrowia i za ten stan odpowiadają. Osoby otyłe narażone są na trudności w życiu społecznym, uboższym kontaktom towarzyskim, ale również stają się ofiarami mobbingu w pracy i związanym z tym zmniejszeniem wysokości zarobków.

Determinanty biologiczne, społeczne i psychologiczne w rozwoju otyłości nakładają się często na siebie, stąd zapobieganie nadmiernej masie ciała nie jest prostym wyzwaniem dla społeczeństwa. Poprzez znaczny wzrost w krajach rozwiniętych i coraz wyższy odsetek osób otyłych w krajach rozwijających się, otyłość „otrzymała miano” ogólnego problemu społecznego i choroby XXI wieku poprzez:

  • występowanie w każdej grupie społecznej, niezależnie od płci, rasy i wieku,
  • wieloczynnikowość jej wystąpienia upatrywaną w przyczynach endokrynologicznych, metabolicznych, genetycznych, środowiskowych, behawioralnych i psychologicznych

Nieprawidłowe zachowania żywieniowe prowadzące do zaburzeń, wynikają niejednokrotnie z tradycji i historii kraju. W Polsce, w wyniku wojen i konfliktów politycznych, głód bywał ich konsekwencją. Ludzie radzili sobie na różne sposoby, aby mniejsze ilości posiłków, były jak najbardziej syte (zagęszczane sosy, zawiesiste zupy, panierowanie mięsa), przez co bardziej kaloryczne. Utrwalone wzorce przygotowywanych potraw przetrwały z pokolenia na pokolenie, a pomimo braku głodu, Polacy chętnie spożywają posiłki tłuste i w większych ilościach.

Najczęstsze błędy w żywieniu Polaków są następujące:
– nieregularność spożywania posiłków,
– niska podaż produktów z większą ilością błonnika (chleb razowy z nasionami, grube kasze, suche nasiona strączkowe),
– małe spożycie owoców i warzyw,
– zbyt mała ilość produktów mlecznych ,
– duże spożycie tłuszczów zwierzęcych, mięsa oraz tłuszczów trans,
– małe spożycie ryb,
– brak urozmaicenia w diecie.

Zaangażowanie władz publicznych, stosowne zakazy oraz opodatkowanie czy zwiększenie akcyzy na wybrane grupy produktów spożywczych (wysokoenergetycznych), może spowodować spadek procentowy osób z nadwagą i otyłością. Wszelka obrona koncernów spożywczych oraz branży medialnej, przeszkadza we wprowadzeniu ogólnoświatowej kampanii na rzecz walki z otyłością. Pojawiają się pomysły na oznaczanie produktów żywnościowo „szkodliwych” ,tak samo jak paczki papierosów czy alkoholu, gdzie w ich przypadku, spożycie zwiększa ryzyko otyłości i chorób dietozależnych (np. chipsy).

Powinno przeciwdziałać się produkcji artykułów z grupy HSSF czyli High Sugar Salt Fat. Zaangażowanie w regulacje prawne i opodatkowanie poszczególnych grup żywności, wprowadzono już w kilku krajach europejskich.

Dostępność i różnorodność produktów żywnościowych o wysokich wartościach energetycznych przoduje nad brakiem wiedzy na temat zdrowego stylu życia. W znacznej większości, osoby decydujące się na zmianę stylu życia, kierowane są występowaniem dolegliwości na tle nadmiernej masy ciała (szybsze męczenie się, ból stawów czy kości). Wówczas motywacja do podjęcia diety i spożywania zdrowszych posiłków jest silniejsza.

Istotny jest brak prawidłowego informowania konsumentów o zawartości energetycznej w żywności głównie reklamowanej i sponsorowanej. Największe ryzyko wzrasta u najmłodszych widzów i słuchaczy, podatnych na przekazy podprogowe (sugestywne).

Autor: Agnieszka Reptowska

Wpływ emocji na zachowania żywieniowe osób dorosłych

– The influence of emotions on the nutritional behavior of adults

A. Elliot, T. Wilson, R.M. Akert, Psychologia społeczna-serce i umysł, Zysk i S-ka s.c., Poznań 1997: s. 189-190
https://www.akademiaparp.gov.pl/pigulka-wiedzy/86/efekt-aureoli-co-to-jest (06.01.2017r.)
A. Juruć, B. Wierusz-Wysocka, P. Bogdański, Psychologiczne aspekty jedzenia i nadmiernej masy ciała, Farmacja Współczesna, Poznań 2011, nr 4, s. 119-126
A. Juruć, B. Wierusz-Wysocka, P. Bogdański, Psychologiczne aspekty jedzenia i nadmiernej masy ciała, Farmacja Współczesna, Poznań 2011, nr 4, s. 119-126
K. Gil, P. Gil-Kulik, J. Kocki, Otyłość jako jeden z czynników ryzyka wystąpienia miażdżycy, w: Nowe spojrzenie na zdrowie człowieka, red. S. Bilska, A. Pietraszek, M. Szala, Lublin 2015, s. 179-188
H. Ciborowska, A. Rudnicka, Dietetyka – żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2016, s. 27-30
G. Sacks , J.L.Veerman, M. Moodie, B. Swinburn, “Traffic-light” nutrition labeling and ‘junk-food’ tax: a modelled comparison of cost-eff ectiveness for obesity prevention, International Journal of Obesity, Londyn 2010, s. 1-9

About the author: Agnieszka Reptowska

Leave a Reply

Your email address will not be published.

12 − six =