Żywienie człowieka

Człowiek od zawsze był głodny i od zawsze potrzebował pożywienia. Pierwotny, najsilniejszy instynkt przetrwania i prokreacji pozostał w nas do dziś. Choć na przestrzeni dziejów rodzaj, ilość i sposób przygotowywania posiłków uległ znacznej modyfikacji, to chęć jedzenia pozostała. Istotnym zatem pozostaje pytanie, co determinuje jednostki do -drastycznej w swej konsekwencji – woli nie jedzenia?

Każdy żywy organizm potrzebuje wszelkich składników odżywczych, których źródłem jest pokarm. Żywienia dla człowieka spełnia nie tylko podstawową funkcję przyswojenia składników odżywczych, wzrostu i rozwoju – jest również celem hedonistycznym, czysto emocjonalnym, rozładowującą napięcie przyjemnością samą w sobie.

Jednak jedzenie jako źródło wszelkiego budulca wewnątrzorganicznego, ma wpływ na to, jak prezentuje się nasze ciało zewnętrznie. Różne źródła statystyczne wskazują na występowanie znacznie częściej zaburzeń w odżywianiu u kobiet (nawet od 5 do 10 razy częściej) niż u mężczyzn, tak w Polsce jak i na świecie.

Żywność i żywienie zajmują naczelną pozycję w hierarchii potrzeb ludzkich, zachowaniu zdrowia i dobrego samopoczucia. Żywienie (ilość i rodzaje spożywanych artykułów żywnościowych, a w konsekwencji energii i składników odżywczych) należy do najważniejszych czynników środowiskowych, oddziałujących na zdrowie człowieka”1. Rozwój nauk medycznych i około medycznych udowodnił, że prawidłowo zbilansowana dieta i przestrzeganie zasad racjonalnego spożywania posiłków chroni przed patologicznymi zaburzeniami w odżywaniu oraz leczy wiele chorób wynikających ze złego odżywiania. „Przyjemność brzucha jest podstawą i korzeniem wszelkiego dobra”[Epikur IV/III wp.n.e.].

Prawidłowo stosowana dieta dostarcza wszelkich składników odżywczych oraz energii. Uwzględnia się również częstotliwość i ilość jedzenia wynikającą z trybu życia, pracy, aktywności fizycznej i nie rzadko – przyzwyczajeń.

W oparciu o ogłoszony w roku 1943 Model Abrahama Maslova i stworzoną przez niego hierarchię potrzeb, można wymienić kilka podstawowych, bez których człowiek jako istota żyjąca, czuje się zachwiana wewnętrznie. Ludzie dążą do ich zaspokojenia przez całe swoje życie. U podstaw piramidy wymienia się potrzeby fizjologiczne tj. jedzenie, picie, sen. Po ich zrealizowaniu, człowiek uzyskuje (lub odzyskuje) poczucie bezpieczeństwa (spokój, harmonia, równowaga, bliskość i opieka drugiego człowieka). Na jeszcze wyższym miejscu w wymienionej przez Maslova hierarchii, znajduje się potrzeba przynależności i miłości (więzi z bliską osobą). Na ostatnich szczeblach zamieszczone zostały pragnienia szacunku i uznania, aby w konsekwencji na samym szczycie piramidy zamieścić osiągnięcie samorealizacji, objawiającej się w dążeniu do osiągania postawionych sobie celów (w tym również potrzeby estetyczne). Zatem pożywienie stanowi główny aspekt naszej egzystencji, bez czego nie jesteśmy w stanie normalnie, zdrowo funkcjonować. W przypadku, gdy pojawia się jego deficyt, wszystko inne, schodzi na drugi plan. Łatwo można zauważyć zależność, że wszystkie wyżej postawione w hierarchii potrzeby, zaspokajane są przy obecności innych osób, społeczeństwa, przy udziale relacji społecznych. Jeśli relacje te są zaburzone i jeśli jednostka wykazuje znaczne ubytki w tym względzie – zaczyna również wykazywać problem w relacji z samym sobą.

Żywienie człowieka spełnia również cztery podstawowe funkcje:

a) Funkcja fizjologiczna,

b) Funkcja społeczna,

c) Funkcja kulturowa,

d) Funkcja hedoniczna.

Funkcja fizjologiczna to dostarczenie organizmowi niezbędnych składników odżywczych, prawidłowe funkcjonowanie, wzrost, zachowanie odporności (naturalnej obrony przed patogenami), sprawności i aktywności. Nierozerwalnie związana z antagonistycznym działaniem ośrodka głodu i sytości czyli ilościowym aspektem spożycia posiłku. Organizm człowieka potrzebującego pokarmu odczuwa intensywniejszy głód, im dłuższy był w jakim potrzeba ta nie była zaspakajana. Główne, fizjologiczne centrum regulacji spożycia znajduje się podwzgórzu, które jest częścią między mózgowia odpowiedzialną za wiele funkcji wegetatywnych ustroju. Ośrodek głodu umiejscowiony jest w części bocznej, a ośrodek sytości w części brzuszno-przyśrodkowej. Uszkodzenie jednej lub drugiej części tego ośrodka, może spowodować zahamowanie łaknienia czyli afagię, bądź nadmierne spożywanie czyli hiperfagię. Sygnały motoryczne (obkurczanie się ścian żołądka), jak również sygnały metaboliczne (pojawienie się we krwi produktów przemiany metabolizmu poszczególnych składników odżywczych tj. białek, węglowodanów i lipidów) informują o aktualnym stanie organizmu i przewodu pokarmowego. Zalicza się do nich również sygnały hormonalne (działanie mechanizmu humoralnego: hormonu insuliny, leptyny, serotoniny czy cholecystokininy) oraz sygnały termiczne.

Kolejną jest funkcja społeczna czyli wyraz przynależności czy statusu społecznego. Ludzie w określonym gronie osób spożywają posiłki innej jakości, w innych gramaturach, inaczej przyrządzane. Wyrażanie wdzięczności czy celebrowanie sukcesów, jak również integracja społeczna jest podstawowym wyznacznikiem tej funkcji. Stąd można wymieniać przykłady zawodów, które narażone są określonego rodzaju zaburzenia w odżywianiu czy choroby (maklerzy, biznesmeni, przedstawicie handlowi, modelki). Bycie w szczytowej formie kariery nie jednokrotnie odbija się echem na zdrowiu, a maskowane jest przez pośpiech, stres i nadmiar obowiązków.

Funkcja kulturowa obejmuje nawyki żywieniowe, odpowiednio sporządzane potrawy, tradycję, ucztowanie w święta, podkreślenie pochodzenia i religii. W związku z wyznawanymi zasadami kulturowymi, pożywienie ma być uzupełnieniem wiary czy wyznawanych idei. Człowiek, który chce zaspokoić głód, nie jest kierowany tylko i wyłacznie biologicznym popędem –gdyż jego apetyt często uzależniony jest od kultury. Tym samym kategoriom podlegają miejsca i sposób przygotowania produktów, jak również dobór przypraw, odpowiednie naczynia i całość estetyki otoczenia. Normy kulturowe, które dotyczą jedzenia są nierozerwanie związane z codzienną relacją jednostek, ich współpracą, gospodarka, sztuką, jak również z wartościami moralnymi.

Funkcja hedonistyczna nawiązuje do satysfakcji i emocjonalnego czerpania przyjemności z jedzenia. Sprzyjają temu różne sytuacje życiowe, nastawienie, odpowiednia chwila spożywanego posiłku. Kulinarny hedonizm wyrażany jest poprzez ciągłe poszukiwanie nowych smaków, zapachów, udoskonalanie estetyki potraw jak również dobór kolorów oraz dekorowanie. To również poszukiwanie smaków dzieciństwa. Czerpanie przyjemności z posiłków, może ulec zachwianiu w sytuacjach trudnych, przykrych, gdy umysł nie potrafi sprostać niemiłym wydarzeniom w życiu. Wówczas niebezpieczeństwem jest odnajdywanie wewnętrznego ukojenia i pocieszenia poprzez nadmierne jedzenie (nie sprzyja temu wówczas powszechna dostępność produktów).

Autor: Agnieszka Reptowska

M. Jarosz, L. Pachocka; Rola dietetyka w prewencji i leczeniu chorób. Kompetencje i umiejętności dietetyka w Europie

E-Podręcznik interdyscyplinarny do podstaw przedsiębiorczości i ekonomii w praktyce (zakres podstawowy); Rozdział 1; prof. dr hab. Adam Noga; dr Daniel Stos; dr Tomasz Karpowicz 

About the author: Agnieszka Reptowska

Leave a Reply

Your email address will not be published.

16 + six =